In 2022 werd ik uitgenodigd om een masterclass over improvisatie te geven op het ICVT-congres in Wenen. Een hele eer want op dit congres, georganiseerd door de Amerikaanse NATS, ontmoeten stemprofessionals van over de hele wereld elkaar voor presentaties over alle aspecten van de stem. Een van de lezingen die ik zelf bijwoonde was van Loraine Sims en ging over ‘Gender Neutral Voice Pedagogy’: Hoe kunnen we streven naar een meer inclusieve, genderneutrale zangpedagogie voor alle zangers? De meeste boeken verwijzen immers nog steeds naar mannelijke en vrouwelijke stemmen en Sims stelt de vraag of we dit in stand moeten houden. De ideeën over stemgebruik in relatie tot gender veranderen, en hoewel hormonen een grote invloed hebben op onze stemplooien, is de stem zelf genderneutraal, net als bijvoorbeeld ons hart en onze longen. Moeten we dus niet proberen te voorkomen dat zangers in hun ontwikkeling beperkt worden door genderlabels en genderverwachtingen waarbij een vrouw vrouwelijk moet klinken en een man mannelijk?
Ik vond het een interessante vraag: Het idee dat de stem genderneutraal is maar dat we toch onderscheid maken tussen mannen- en vrouwenstemmen lijkt mij vooral cultureel en ook stilistisch bepaald. Binnen pop- en jazzstijlen is er behoorlijk veel vrijheid om een breed palet aan stemkleuren in te zetten, ook buiten de gebruikelijke stemomvang. En in de praktijk zie je dat zangers daarbij ook regelmatig voorbijgaan aan of spelen met traditionele genderrollen en -labels. Denk aan David Bowie, Grace Jones, Sam Smith, KD Lang, Prince. Binnen de klassieke muziek ligt dit complexer omdat er veel tradities bestaan omtrent de gewenste stemomvang, karakter en stemkleur.
Sims stelt dat het een goed begin zou zijn om labels als sopraan, alt, tenor los te koppelen van gender, en deze alleen te gebruiken als aanduiding voor een stemtype met een bepaald bereik en timbre. Op deze manier is het niet meer nodig om op te kijken van een tenor-zangeres als Stephanie Blythe of een trans gender zangeres met een helden-bariton als Lucia Lucas. Dat lijkt mij een welkome verrijking!
© 2026 Ineke Vandoorn
ZINGmagazine nr 129- juni/juli 2026